Termografi vücuttan yayılan infrared enerjisini, klasik görüntüleme yöntemleri ise anatomik yapıyı değerlendirir.
MR, ultrason ve röntgen gibi görüntüleme sistemleri dokunun yapısı hakkında bilgi verirken termografi cilt yüzeyinde oluşan infrared enerjiyi ölçerek sıcaklık dağılımını inceler. Termografi hakkında detaylı bilgi edinmek için Termal Görüntüleme Nedir, Sporda Nasıl Kullanılır? inceleyebilirsiniz. Bu nedenle termografi klasik görüntüleme yöntemlerinin yerini alacak alternatif bir sistem değil, özellikle sürekli çekim yapılabilmesi sayesinde periyodik izlem ve fizyolojik değişimlerin değerlendirilmesinde onları tamamlayabilecek ve kullanıcıya karar desteği sağlayacak farklı bir veri katmanıdır.
Görüntüleme Yöntemleri Neyi Ölçer?
Tıbbi görüntüleme yöntemlerini karşılaştırırken ilk sorulması gereken soru “hangi cihaz daha iyi?” değil, “hangi cihaz neyi ölçüyor?” olmalıdır. Çünkü her bir görüntüleme sistemi farklı amaçlar için kullanılmaktadır.
Röntgen, X ışınlarının dokulardan farklı miktarlarda geçmesine dayanır. Kemik gibi yoğun yapılar ışını daha fazla tuttuğu için röntgen özellikle kırık, çatlak ve bazı eklem anomaililiklerinin görüntülenmesinde güçlüdür. MR ise güçlü manyetik alan ve radyo frekansı sinyallerini kullanarak kas, tendon, bağ, kıkırdak ve diğer yumuşak dokuların anatomik yapısını yüksek detayla görüntüler. Ultrason, ultrasonik ses dalgalarının dokulardan yansımasını kullanmmaktadır. Kas, tendon ve bazı yüzeyel dokuların yapısını dinamik ve aynı zamanlı olarak değerlendirmeye yaramaktadır.
Termografi insan anatomisini doğrudan görüntülemez. Termal Görüntüleme Nedir, Sporda Nasıl Kullanılır?. Termal kamera insan cildinden yayılan kızılötesi dalgaları algılar ve sıcaklık değerlerine çevirir. Sonucunda her piksele bir sıcaklık değeri atayarak sıcaklık haritası oluşturur. Bu harita insan cilt yüzeye yansıyan fizyolojik yanıt hakkında bilgi verir. Burada önemli olan nokta termografi derindeki bir kas yırtığını, bağ kopmasını veya kemik lezyonunu doğrudan göstermez. Bu nedenle termal görüntüdeki bir asimetri, yapısal bir tanı değil yaralanma ve inflamatuar tepkilerin değerlendirilmesinde kullanılan fizyolojik bir bulgudur.
Spor ve egzersiz alanında termal görüntülemenin kullanılabilmesi için çekim ortamı, kişinin hazırlanması, kamera konumu ve analiz edilen anatomik bölgelerin standardize edilmesi gerekir. Uluslararası TISEM yaklaşımı da cilt sıcaklığının güvenilir karşılaştırılabilmesi için ölçüm koşullarının kontrollü ve tekrarlanabilir olmasını vurgular [1]. aivisiontech tarafından geliştirilen ai4sports, ai4body, ai2neo ve ai4animal ürünleri de uygun analizler için bu klavuzu temel alan uygun çekim ortamı protokollerini kullanıcılarına sunmaktadır.
ai4sports bu termal görüntüleme farkını doğrudan analiz mantığına taşır. Termal görüntüyü MR benzeri bir anatomik görüntü olarak yorumlamak yerine, antrenman öncesi ve sonrası ortaya çıkan sıcaklık değerlerini, simetrik kas grupları arasındaki farkları ve kişinin kendi geçmiş termal ölçümlerini değerlendirir. Sonuç bir tanı olarak değil, antrenör, fizyoterapist ve sağlık ekibi için yapılandırılmış bir karar destek verisi olarak risk belirteci olarak sunulmaktadır.
Termografi ile MR, Ultrason ve Röntgen Karşılaştırması
Aynı anatomik bölge farklı görüntüleme yöntemleriyle incelendiğinde aslında farklı sorulara cevap verilir. Örneğin diz bölgesinde röntgen kemik ve eklem yapısına, MR menisküs, bağ, kıkırdak ve diğer yumuşak dokulara, ultrason yüzeyel tendon ve kas yapılarına bakarken termografi cilt yüzeyindeki yüksek ve düşük sıcaklıklıkların dağılımını ve sağ-sol termal farkını değerlendirir.
| Özellik | Termografi | MR | Ultrason | Röntgen |
|---|---|---|---|---|
| Neyi gösterir? | Cilt yüzey sıcaklığı ve termal dağılım | Anatomik yapı ve yumuşak doku | Doku yapısı ve hareketi | Özellikle kemik ve yoğun yapılar |
| İyonizan radyasyon | Yok | Yok | Yok | Var |
| Dinamik / gerçek zamanlı kullanım | Evet, yüzey sıcaklığı için | Rutin kullanımda sınırlı | Evet | Standart grafide hayır |
| Sık tekrarlı ölçüme uygunluk | Tamamen | Süre ve maliyet sınırı | Yüksek | Radyasyon maruziyeti sebebiyle uygun değil! |
| Odak Noktaları | “Ciltte termal değişim var mı?” | “Dokuda yapısal değişiklik var mı?” | “Yüzeyel yapı nasıl?” | “Kemik yapısında anomali var mı?” |
| Sınırlılıkalar | Derin dokuyu doğrudan göstermez | Daha uzun çekim, maliyet ve erişim | Operatöre ve akustik pencereye bağlı | Yumuşak doku ayrıntısı sınırlıdır |
Bu yöntemlerin aynı klinik soruda birbirini tamamlayabildiğine ilişkin örnekler literatürde de görülmektedir. Diz osteoartritinde patellar bölgedeki sıckalık haritası farkları ile radyografik hastalık şiddeti arasında ilişki bildirilmiş olması, termografi ile röntgenin aynı şeyi ölçümlemese de aynı klinik tablonun farklı yönlerini gösterebildiğini ortaya koymaktadır [2]. Benzer biçimde patellar tendon üzerinde ultrason elastografisi ile mekanik özellikler, termografi ile yüzey sıcaklığı aynı değerlendirme içerisinde birlikte incelenmiş ve pozitif örtüşme gözlemlenmiştir [3].
Dolayısıyla doğru yaklaşım “termografi mi MR mı?” sorusundan çok, “bu kişinin değerlendirilmesinde hangi biyolojik bilgiye ihtiyacımız var?” sorusudur. Yapısal bir hasardan şüphelenildiğinde MR, ultrason veya röntgen gerekli olabilir; termografi ise aynı sürecin fizyolojik reaksiyon ve yük değerlendirmesini izlemek için yardımcı bir katman sağlayabilir.
Termal görüntünün nasıl elde edildiğini Termal Görüntüleme Nedir, Sporda Nasıl Kullanılır? yazımızdan inceleyebilirsiniz.
Termografinin Avantajları Nelerdir?
Termografinin en belirgin avantajı temassız ve radyasyonsuz (Non-İnvazif) bir ölçüm sunmasıdır. Cihaz kişiye herhangi bir radyasyon enerjisi göndermez; cilt yüzeyinden doğal olarak yayılan kızılötesi enerjiyi ölçer. Bu nedenle uygun protokol ile kullanıldığında aynı kişinin sürekli olarak yeniden görüntülenmesi mümkündür.
Bu özellik özellikle sezon içersinde sporcu takibinde, oyuna dönüş ve rehabilitasyon süreçlerinde önemlidir. Tek bir MR veya ultrason değerlendirmesi belirli bir zaman noktasındaki yapısal durumu gösterirken termal analiz farklı günlerde veya antrenman öncesi-sonrası tekrarlanarak sıcaklık değişiminin yönünü izlemeye imkân verir. Nitekim profesyonel ve yarı profesyonel futbolcularda ACL rehabilitasyonu boyunca diz bölgesindeki termal asimetrinin zaman içerisinde değiştiğinin gösterilmesi, termografinin rehabilitasyon sürecinde seri ölçüm yaklaşımına uygunluğunu desteklemektedir [4].
ai4sports'ta termal görüntüden 40+ kas grubu otomatik olarak ayrıştırılarak görüntüden yapılandırılmış analize 15 saniyenin altında ulaşılabilir. Bugüne kadar sistem üzerinde 2 milyondan fazla termal kas grubu analizi işlenmiştir. Bu ölçek, termografinin tek bir klinik görüntü olarak değil, tekrarlı ve çok bölgeli takip verisi olarak kullanılabilmesinin pratik karşılığıdır.
Aynı yaklaşım ai4sportsGO ile saha kenarına taşındı. Telefonuna USB type-c ile bağlayabileceğiniz bir mobil termal kamera ile çekim yapılabilir; bölgesel bulgular ve skorlar mobil cihaz üzerinden ai4sportsGO mobil uygulama üzerinden değerlendirilebilir. Böylece termal analiz yalnızca sabit bir görüntüleme alanına bağlı kalmadan, standart çekim koşulları sağlandığında saha veya performans merkezlerinde de uygulanabilmektedir.
Termografinin Sınırları Nelerdir?
Termografinin neyi yapabildiği kadar neyi yapamadığını bilmek doğru kullanım için gereklidir. En önemli sınır, termal kameranın doğrudan derin dokuyu görüntülememesidir. Ölçülen değer cilt yüzey sıcaklığıdır. Bu nedenle termal görüntü üzerinden kas yırtığının derecesi, menisküs hasarı, bağ kopması veya kemik lezyonu gibi yapısal bir tanı konulamaz.
Termografi bir tanı aracı değil, risk değerlendirmesi ve karar destek sistemi olarak konumlandırılmalıdır!
İkinci önemli nokta, cilt sıcaklığının yalnızca yaralanmadan etkilenmemesidir. Oda sıcaklığı, nem, hava akımı, güneş ışığı, egzersiz, terleme, kıyafet, krem kullanımı, yakın zamanda duş alınması ve kişinin ortama yeterince adapte olmaması gibi faktörler ölçümü değiştirebilir. Bu nedenle termografik muayene gelişigüzel bir fotoğraf çekimi değildir; standardize edilmiş bir protokol gerektirir [1].
Termal asimetri de tek başına patoloji anlamına gelmez. Sporcularda termografiyle yapılan prospektif ve takip çalışmalarında sıcaklık asimetrileri ile yaralanma veya rehabilitasyon süreçleri arasında yararlı ilişkiler gösterilmiş olsa da termografi tek başına hangi dokunun hasarlı olduğunu ve hasarın anatomik derecesini söylemez [4],[5]. Termal asimetriler bir risk belirteci olarak kabul edilerek altında yatan sebep ve klinik tanı süreci altın standart görüntüleme yöntemleri ile yürütülmelidir.
Bu nedenle aivisiontech ürünlerinde temel yaklaşım nettir: termal analiz karar desteğidir, profesyonel tıbbi tanının yerini almaz. Bir bulgunun klinik anlamı; şikâyet, fizik muayene, sporcu öyküsü, performans verileri ve gerektiğinde MR, ultrason veya röntgen gibi görüntülemelerle birlikte sağlık profesyoneli tarafından değerlendirilmelidir.
Termografik Muayene Nasıl Yapılır?
Termografik muayenede güvenilirliğin ilk adımı çekimden önce başlar. Kişinin ani sıcaklık değişimlerinden uzak tutulması ve çekim yapılan ortama uyum sağlaması gerekir. Oda sıcaklığı ve nem mümkün olduğunca stabil tutulmalı, doğrudan güneş ışığı veya güçlü hava akımı engellenmelidir. Spor veya egzersiz değerlendirmelerinde kullanılan TISEM önerileri; katılımcı hazırlığı, çevresel koşullar, kamera ayarları, görüntü toplama ve veri analizinin standartlaştırılmasını özellikle vurgular [1].
Çekim sırasında kamera ile kişi arasındaki mesafe, görüntüleme açısı ve vücut pozisyonu ölçümler arasında mümkün olduğunca sabit tutulmalıdır. İnsan cildi için uygun emissivity değeri (0.98) kullanılmalı ve karşılaştırılan anatomik bölgeler aynı pozisyonda görüntülenmelidir. Özellikle sağ-sol sıcaklık farkı değerlendiriliyorsa, iki tarafın aynı kare içerisinde veya aynı standart çekim protokolüyle alınması karşılaştırılabilirliği artırır.
Değerlendirme aşamasında ise yalnızca görüntüdeki renklere bakmak doğru değildir. Aynı renk, farklı min-max sıcaklık skalalarında farklı sıcaklık değerlerini temsil edebilir. Bu nedenle yorum; bölgenin sayısal ortalama sıcaklığı, maksimum/minimum değerleri, bilateral farkları ve önceki ölçümlere göre değişimi üzerinden yapılmalıdır.
ai4sportsGO akışında bu süreç telefona takılabilir mobil termal kamera ile termal görüntü çekimiyle başlar. Görüntü alındıktan sonra bölgesel analizler ve skorlar mobil cihaz üzerinde okunabilir. Böylece standart çekim protokolü korunurken, ölçümden rapora geçiş saha kullanımına uygun şekilde hızlandırılabilir. Aynı zamanda mobil uygulama ai4sportsHUB ile de senkron olarak işlem görür. Bu sayede kullanıcı ai4sportsGO'da yaptığı çekim analizlerini web ortamında da inceleyebilmektedir.
Spor Hekimliğinde Yöntemler Nasıl Birlikte Kullanılır?
Spor hekimliğinde en güçlü yaklaşım görüntüleme yöntemlerini birbirinin rakibi olarak değil, farklı sorulara cevap veren araçlar olarak kullanmaktır. Örneğin yoğun bir antrenman dönemindeki oyuncu kadrosunda termografi ile hızlı ve geniş kapsamlı bir tarama yapılabilir. Sporcunun sağ-sol kas grupları arasında alışılmışın dışında bir termal değişim veya kendi baz çizgisinden belirgin bir sapma görüldüğünde sağlık ekibi sporcuyu öykü ve fizik muayene ile değerlendirir. Yapısal bir sorun şüphesi varsa süreç ultrason, MR veya gerektiğinde röntgen ile devam eder.
Bu tamamlayıcılığın yaklaşım literatürde de onaylanmıştır. Patellar tendon çalışmasında ultrason elastografisinin ölçtüğü mekanik özelliklerle termografinin ölçtüğü sıcaklık aynı protokol içerisinde farklı biyolojik değişkenler olarak ele alınmıştır [3]. Diz osteoartritinde ise termal ölçüm ile radyografik bulgular arasındaki ilişki incelenerek yüzey sıcaklığı ile yapısal görüntülemenin farklı ancak ilişkilendirilebilir bilgiler sağlayabileceği gösterilmiştir [2].
ai4sportshub bu yaklaşımın ekip içerisindeki bilgi paylaşımını kolaylaştıran katmanıdır. Kadro genel bakışı, risk vücut haritası ve PMCS, PMSS, PMTS gibi periyodik skorlar aynı yapı içerisinde antrenör, fizyoterapist ve sağlık ekibi tarafından takip edilebilir. ai4sportsGPT ise sporcunun analiz geçmişini ve mevcut bulgularını kullanarak karar desteği üretebilir. Ancak görüntüleme yöntemi ne olursa olsun, klinik karar ve tanı sağlık profesyoneline aittir.
Bu nedenle termografinin spor hekimliğindeki en doğru yeri ilk ve tek tanı yöntemi olmak değil; hızlı tarama, periyodik takip ve fizyolojik değişimin yapılandırılmış olarak izlenmesiyle mevcut klinik iş akışını tamamlamaktır.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Termografi MR'ın yerini tutar mı?
Hayır. MR ile termografi farklı biyolojik bilgileri ölçer. MR kas, tendon, bağ, kıkırdak ve diğer yumuşak dokuların anatomik yapısını ayrıntılı olarak görüntülerken termografi cilt yüzeyindeki sıcaklık dağılımını ölçer. Termal bir asimetri MR'da görülebilecek yapısal hasarın doğrudan karşılığı değildir. Termografi gerektiğinde MR'a yönlendirmeyi destekleyen veya rehabilitasyon sürecindeki fizyolojik değişimi takip eden tamamlayıcı bir araç olarak kullanılabilir.
Termografinin avantajları nelerdir?
Temassızdır, iyonizan radyasyon içermez, hızlı uygulanabilir ve aynı kişide sık aralıklarla tekrar edilebilir. Bu özellikleri sayesinde özellikle sağ-sol sıcaklık karşılaştırması, antrenman öncesi-sonrası takip ve rehabilitasyon sırasında zaman içerisindeki termal değişimlerin izlenmesi için uygundur.
Termografik muayene nasıl yapılır?
Öncelikle kişinin kontrollü bir ortamda çekime hazırlanması ve ortam sıcaklığına uyum sağlaması gerekir. Ardından kamera mesafesi, açı, pozisyon ve emissivity gibi parametreler standardize edilerek görüntü alınır. Değerlendirme yalnızca renk haritasına bakılarak değil, sayısal sıcaklık değerleri, sağ-sol farkları ve mümkünse kişinin önceki ölçümleri karşılaştırılarak yapılır [1].
Termografi hangi hastanelerde bulunur?
Termografi MR veya röntgen kadar her sağlık kuruluşunda standart olarak bulunan bir görüntüleme yöntemi değildir. Kullanım alanı ve cihaz erişimi kuruma göre değişebilir; spor hekimliği, fizik tedavi ve rehabilitasyon, damar değerlendirmeleri veya belirli araştırma birimlerinde kullanılabilir. Belirli bir hastane için en doğru bilgi, ilgili kurumun görüntüleme veya ilgili klinik biriminden alınmalıdır.
Spor hekimliği hangi durumlarda devreye girer?
Spor hekimliği; akut yaralanmaların değerlendirilmesi, tekrarlayan ağrı ve aşırı kullanım sorunları, spora dönüş süreci, antrenman yükünün yönetimi ve performansla ilişkili sağlık sorunlarında devreye girebilir. Termografi bu süreçlerde sağlık ekibinin kullandığı değerlendirme araçlarından biri olabilir; gerekli durumlarda fizik muayene, laboratuvar testleri ve diğer görüntüleme yöntemleriyle birlikte ele alınır.
Termografi sonuçları ne kadar güvenilirdir?
Termografinin ölçüm güvenilirliği kullanılan kameraya, çekim protokolüne, ortam koşullarına ve analiz yöntemine bağlıdır. Standardize edilmiş koşullarda cilt sıcaklığı ve bilateral sıcaklık farkları tekrarlanabilir şekilde ölçülebilir; ancak termal bulgunun klinik anlamı tek başına görüntüden çıkarılmamalıdır [1]. Bu nedenle güvenilir bir sıcaklık ölçümü ile güvenilir bir tıbbi tanı aynı şey değildir.
Aynı Vücuda Farklı Pencerelerden Bakmak
MR, ultrason, röntgen ve termografi aynı soruya farklı cevaplar veren yöntemler değildir; her biri vücudun farklı bir özelliğini görünür hale getirir. Klasik görüntüleme yöntemleri anatomik ve yapısal değişiklikleri ortaya koyarken termografi cilt yüzeyindeki fizyolojik sıcaklık dağılımını izler. Bu nedenle termografinin değeri diğer yöntemlerin yerini almasında değil, hızlı ve tekrarlanabilir ölçümlerle onların göstermediği bir veri katmanını sürece eklemesindedir. Doğru soru hangi görüntüleme yönteminin daha iyi olduğu değil, hangi bilginin hangi aşamada gerekli olduğudur.
Kaynaklar
- Moreira, D. G., Costello, J. T., Brito, C. J., Adamczyk, J. G., Ammer, K., Bach, A. J. E., et al. (2017). Thermographic imaging in sports and exercise medicine: A Delphi study and consensus statement on the measurement of human skin temperature. Journal of Thermal Biology, 69, 155–162. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29037377/
- Denoble, A. E., Hall, N., Pieper, C. F., & Kraus, V. B. (2010). Patellar skin surface temperature by thermography reflects knee osteoarthritis severity. Clinical Medicine Insights: Arthritis and Musculoskeletal Disorders, 3, 69–75. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21151853/
- Cuevas-Cervera, M., et al. (2023). Patellar Tendon Elasticity and Temperature Following after a Single Session of Dry Needling in Individuals with Patellar Tendinopathy: A Randomized Controlled Trial. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37761343/
- Bayrak, A., Ergene, M. C., & Ceylan, M. (2023). Monitoring the reactions of athletes with history of rectus femoris proximal tear healed with different methods to training load with thermography. Turkish Journal of Sport and Exercise, 25(2), 231–239. https://dergipark.org.tr/en/pub/tsed/article/1292549
- Bayrak, A., Ergene, M. C., & Ceylan, M. (2024). Thermography method under the influence of exercise in the detection of muscle injuries: Sartorius muscle case report. Journal of Bodywork and Movement Therapies, 39, 109–115. https://doi.org/10.1016/j.jbmt.2024.02.029
