Min, Max ve Ortalama Sıcaklık Ne Anlatır?
Bir termal görüntüdeki her bir kas bölgesi binlerce pikselden oluşur. Bu piksel bölgeleri üzerinden her bir kas bölgesi için farklı parametrelerde sıcaklık değerleri çıkartılabilir.
Glamorgan Protokolü, insan termal görüntülerinin standart şekilde kaydedilmesi ve değerlendirilmesi için anatomik bölge ilgi alanlarını (ROI) tutarlı biçimde tanımlanmasını ve bölgesel sıcaklık ölçümlerinin raporlanmasını temel alır [1]. Güncel termografi literatüründe de bölgesel sıcaklık değerlerinin standart çekim ve analiz koşulları altında değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmaktadır [4].
Ortalama (mean) sıcaklık, kas bölgesini temsil eden tüm sıcaklık piksellerinin ortalama değeridir ve "bu kas grubu genel olarak hangi sıcaklık seviyesinde?" sorusuna cevap verir. Maksimum (max) sıcaklık, bölgedeki en yüksek sıcaklık değerini gösteren pikseli veya en yüksek sıcaklık pikselleri bölgesini gösterir. Minimum (min) sıcaklık ise aynı bölgenin en düşük sıcaklık değeri veya en düşük sıcaklık bölgesi kümesini göstermektedir.
Kısacası ortalama değer bölgenin genel davranışını anlatırken min ve max değerleri bu dağılımın iki uç değerini göstererek farklı bir bakış açısı geliştirebilme olanağı sağlamaktadır.
Termal görüntünün nasıl kas bölgelerine ayrıldığını ve 40+ kas grubunun nasıl analiz edildiğini daha ayrıntılı görmek için Kas Grubu Bazlı Sıcaklık Haritaları Neyi Anlatır? yazımızı inceleyebilirsiniz.
Değerleri Neden Birlikte Okumalıyız?
Bir kas bölgesinin ortalama sıcaklık farklarının normal görünmesi o kas alanındaki bütün piksel noktalarının aynı davranışı gösterdiği anlamına gelmez. Örneğin geniş bir quadriceps bölgesinin büyük kısmı benzer sıcaklıktayken küçük bir noktada belirgin sıcaklık artışı görülebilir. Bu küçük alan ortalama değerini çok az değiştirebilir ve tolere edilebilir gözükürken max değerinde daha net ortaya çıkar.
Formenti ve arkadaşları bu farkı 13 aktif erkek katılımcının quadriceps bölgesini squat egzersizi sırasında takip ederek incelemiştir [2]. Termal görüntüler egzersizden 120 saniye önce başlatılmış ve egzersiz başladıktan sonra 480 saniye boyunca kaydedilmiştir. Aynı kas bölgesi için hem ROI ortalama sıcaklığı hem de en sıcak bölgeyi temsil eden Tmax yaklaşımı hesaplanmıştır. İki yöntem egzersize bağlı sıcaklık değişimini genel olarak aynı yönde takip etmiş ancak ölçümler arasındaki fark egzersiz sırasında büyümüştür. Bu durum ortalama sıcaklık ile lokal sıcak noktaların aynı görüntüden farklı bilgiler çıkarabildiğini göstermektedir [2].
Verderber ve arkadaşları ise 2024 yılında dört ayrı çalışmadan toplam 69 katılımcıya ait termal veriyi yeniden analiz etmiştir [3]. Veri setinde yarı maraton ve maraton koşucularının yanı sıra quadriceps ve triceps surae kas hasarı protokollerine katılan bireyler bulunmuştur. Araştırmacılar ortalama, minimum, maksimum, standart sapma, Tmax, entropy ve pixelgraphy gibi farklı termal metrikleri karşılaştırmıştır. Tmax ile maksimum sıcaklık arasında çok güçlü ilişki bulunurken, ortalama ile Tmax arasındaki ilişki daha düşük kalmıştır [3].
Genel olarak ortalama sıcaklık değeri global bir karşılaştırma parametresi olarak kullanılırken, min ve max gibi metrikler termal analiz sürecinde göz ardı edilmemelidir. Üç sıcaklık parametresi birlikte değerlendirildiğinde bölgesel değişimi daha bütünsel okuma imkanı sağlar.
Ortam ve Ölçüm Koşullarının Etkisi
Termal kamerada ölçülen sıcaklık değerleri yalnızca sporcunun fizyolojik durumuna bağlı değildir. Oda sıcaklığı, nem, hava akımı, son yapılan egzersiz, terleme ve sporcunun çekim ortamına uyum süresi sonucu gibi dış etmenler de termal görüntülemeyi etkileyebilmektedir. Kamera mesafesi, çekim açısı ve sporcunun pozisyonu da ölçümler arasında fark oluşturabilir.
Bu nedenle termografide standardizasyon en önemli unsurlardan biridir. Glamorgan Protokolü bu konuda erken dönem temel çerçevelerden birini oluştururken [1], spor ve egzersiz termografisi için geliştirilen TISEM konsensüsü, 13 ülkeden 24 uzmanın katılımıyla kamera/oda koşulları, katılımcı hazırlığı ve görüntü analizini kapsayan 15 maddelik bir standardizasyon çerçevesi ortaya koymuştur [4]. Daha güncel sistematik derlemeler de egzersiz sonrası cilt sıcaklığının çekim zamanı ve kullanılan protokole göre değişebildiğini göstermektedir [5],[6].
Min ve max değerler lokal piksel değişimlerini doğrudan yansıttığı için standart çekim koşulları daha çok önem arz etmektedir. Bu, min veya max'ın daha az değerli olduğu anlamına gelmez. Oluşturulan çekim standartları aynı kişinin periyodik analizlerini karşılaştırabilmek için aynı mesafe, açı, ortam ve çekim zamanının korunması gerektiğini gösterir.
Termal çekimin doğru yapılmasıyla ilgili ortam, kamera ve sporcu hazırlığı adımlarını Termal Görüntüleme Nedir, Sporda Nasıl Kullanılır? yazımızda daha ayrıntılı ele aldık.
Periyodik Sıcaklık Trendi Nasıl Oluşturulur?
Tek bir analiz bize sporcunun o andaki ortalama, min ve max değerlerinin karşılaştırmasını gösterir. Ancak bir sezon boyunca takip edilen bir sporcu düşünüldüğünde aynı kas grubunun periyodik analizlerde nasıl değiştiğini görmek sporcunun sahada kalmasını desteklemek ve risk yönetimi için çok daha değerlidir.
ai4sports ile düzenli yapılan standart çekimler sonucunda sporcunun her bir ilgili kas bölgelerindeki sıcaklık değerleri kaydedilmeye başlanır. Böylece sporcunun normal sıcaklık trendi zaman içerisinde oluşur. Sonraki analizlerde aynı kas grubunun sıcaklık değerleri önceki ölçümlerle karşılaştırılabilir. Aynı zamanda ai4sports'ta periyodik analizler ve PMCS, PMSS ve PMTS gibi skorlarla sporcunun zaman içerisindeki değişimi birlikte takip edilebilir. Periyodik termal analizlerin neden önemli olduğunu Kas Grubu Bazlı Sıcaklık Haritaları Neyi Anlatır? yazımızın "Tek Ölçüm mü, Trend mi?" bölümünden daha detaylı inceleyebilirsiniz.
Anormal Değer Görüldüğünde Ne Yapmalıyız?
Bir kas grubunda beklenenden yüksek veya düşük sıcaklık değeri görülmesi tek başına yaralanma riski anlamına gelmez. Öncelikle çekim koşulları kontrol edilmeli ve gerekirse ölçüm tekrarlanmalıdır.
Risk tespit edilen termal ölçüm sporcunun önceki analizleriyle karşılaştırılır. Bu karşılaştırmada trendin yönü ve değişimin devam edip etmediği önemli unsurlardır. Ortalama, min veya max değerindeki değişime ağrı, performans kaybı veya başka klinik bulgular eşlik ediyorsa sağlık ekibinin değerlendirmesi gerekir.
Kısaca:
Ölçümü doğrula → önceki analizlerle karşılaştır → trend değişimini kontrol et → gerekli durumda sağlık ekibine yönlendir.
Termal analiz bir tanı aracı değildir. Sağlık ve atletik performans ekipleri için objektif ve izlenebilir bir risk sinyali oluşturur.
Termal bulgunun MR, ultrason veya röntgen gibi yapısal görüntülemelerden neden farklı olduğunu Termografi ve Klasik Görüntüleme Farkı yazımızdan inceleyebilirsiniz.
Değerler Dashboard'da Nasıl Görselleşir?
ai4sports'ta analiz edilen her kas bölgesinin minimum, maksimum ve ortalama sıcaklık değerleri aynı tabloda görüntülenebilir. Böylece termal analiz raporunu inceleyen kişi aynı bölgenin üç temel sayısal değerini birlikte değerlendirebilmektedir.
Termal veriler CSV formatında dışa aktarılabilir olarak sunulmaktadır. Bu özellik yalnızca raporlama için değil, akademik araştırmalar açısından da önemlidir. Araştırmacılar farklı kas gruplarındaki min, max ve ortalama değerlerini kendi geliştirdikleri yöntemler ile karşılaştırabilir; sıcaklık verilerini güç, denge veya diğer performans değişkenleriyle birlikte analiz edebilir.
Bunun bir örneğini Denge ve Güç Termal Isı Haritasını Nasıl Etkiliyor? yazımızda görebilirsiniz. Bu çalışmada 11 basketbolcunun termal verileri dinamik denge ve diz kuvveti ölçümleriyle birlikte değerlendirilmiştir.
Bu açıdan ai4sports yalnızca sonuç gösteren bir dashboard değil; yapılandırılmış termal verinin bağımsız istatistiksel analizlere aktarılmasını sağlayan bir veri altyapısıdır.
Tek Bir Sıcaklık Değeri Bütün Hikâyeyi Anlatmaz
Ortalama, min ve max arasında "hangisi daha doğru değer?" şeklinde bir seçim yapmak termal analizin mantığını eksik bırakır. Ortalama sıcaklık kas grubunun genel termal davranışını özetlerken min ve max, dağılımın uçlarında neler olduğunu gösterir.
Antrenör açısından asıl anlam, bu değerleri tek bir çekimde görmekten çok aynı sporcunun periyodik analizlerinde nasıl değiştiklerini izlemekte ortaya çıkar. Ortalama sabitken max değişebilir; min farklı bir yönde hareket edebilir. Bu değişimler aynı kas grubunun sıcaklık haritası ve önceki analizleriyle birlikte okunduğunda daha anlamlı hale gelir.
Termal analizde amaç tek bir sayıya göre karar vermek değil, bölgesel sıcaklığın nasıl dağıldığını ve zaman içerisinde nasıl değiştiğini anlayabilmektir.
Kaynaklar
- Ammer, K. (2008). The Glamorgan Protocol for recording and evaluation of thermal images of the human body. Thermology International, 18(4), 125–144.
- Formenti, D., Ludwig, N., Rossi, A., Trecroci, A., Alberti, G., Gargano, M., Merla, A., Ammer, K., & Caumo, A. (2017). Skin temperature evaluation by infrared thermography: Comparison of two image analysis methods during the nonsteady state induced by physical exercise. Infrared Physics & Technology, 81, 32–40. https://doi.org/10.1016/j.infrared.2016.12.009
- Verderber, L., da Silva, W., Aparicio-Aparicio, I., Germano, A. M. C., Carpes, F. P., & Priego-Quesada, J. I. (2024). Assessment of alternative metrics in the application of infrared thermography to detect muscle damage in sports. Physiological Measurement, 45(9), 095014. https://doi.org/10.1088/1361-6579/ad7ad3
- Moreira, D. G., Costello, J. T., Brito, C. J., Adamczyk, J. G., Ammer, K., Bach, A. J. E., et al. (2017). Thermographic imaging in sports and exercise medicine: A Delphi study and consensus statement on the measurement of human skin temperature. Journal of Thermal Biology, 69, 155–162. https://doi.org/10.1016/j.jtherbio.2017.07.016
- Neves, E. B., et al. (2021). Short-Term Skin Temperature Responses to Endurance Exercise: A Systematic Review of Methods and Future Challenges in the Use of Infrared Thermography. Life, 11(12), 1286. https://doi.org/10.3390/life11121286
- Masur, L., Brand, F., & Düking, P. (2024). Response of infrared thermography related parameters to (non-)sport specific exercise and relationship with internal load parameters in individual and team sport athletes—a systematic review. Frontiers in Sports and Active Living, 6, 1479608. https://doi.org/10.3389/fspor.2024.1479608
